Programma 1 - Wonen

De omgeving waarin we leven, bewegen, ontmoeten en waarin iedereen mee kan doen moet gezond en klimaat adaptief zijn. Een gezonde manier van leven is de regel bij het inrichten van onze openbare ruimte. Een groene leefomgeving draagt daarnaast bij aan het tegengaan van hittestress en het mogelijk beperken van wateroverlast in de kernen.

Kwaliteit (toelichting)

Op 9 december 2025 is er een combi presentatie over het programma Klimaat en het Warmte- en Koudeprogramma aan de Raadswerkgroep R&E gegeven. In januari 2026 is het programma Klimaat vastgesteld. Hierin is opgenomen dat we in Oost Gelre in 2050 klimaatneutraal en klimaatrobuust zijn. Dit kan door mitigatie (voorkomen) en adaptatie (aanpassen). In het programma Klimaat zijn de klimaatambitie naar meetbare en toetsbare criteria vertaald. Het uitgangspunt is om minimaal het niveau “Ambitie Oost Gelre” toe te passen. Met de duurzaamheidskaarten gaan we met elkaar in gesprek over de kansen die ontwikkelingen bieden. En met de uitvoeringsagenda geven we de acties voor de periode 2026-2029 weer om daadwerkelijk deze ambitie te gaan realiseren.

Kwaliteit (indicator)

We willen de biodiversiteit in onze gemeente versterken. Dit doen we onder andere door bij alle ruimtelijke ontwikkelingen en beheertaken aandacht te besteden aan biodiversiteit. We zoeken ruimte voor herstel van de biodiversiteit door de aanleg van groenstroken, duurzaam maaibeheer en agrarisch natuurbeheer.

Kwaliteit (toelichting)

In  2025 zijn de volgende maatregelen genomen en resultaten  behaald:

• Er zijn in de openbare ruimte pilots maaibeheer uitgevoerd die zijn afgestemd op biodiversiteit.
• Een ecologisch werkprotocol,  'Beheer openbare ruimte',  is met alle interne betrokkenen opgesteld en wordt ter vaststelling aangeboden aan het college in Q1 van 2026.
• Locaties met uitval van laanbomen zijn met diverse soorten ingeboet om de kwetsbaarheid te verminderen.
• Grondeigenaren zijn geïnformeerd en worden ondersteund bij het verwijderen van invasieve exoten.
• Op 24 mei 2025  is voor Oost Gelre de dag van de biodiversiteit georganiseerd.
• Het Plan Wielewaal is in oktober door het college vastgesteld. Het plan voorziet in klimaatadaptieve vergroeningsmaatregelen en herstel van biodiversiteit. De pilot Harreveld start in 2026.
• Er is met succes een  provinciale subsidie aangevraagd voor het versterken van de groenblauwe dooradering en het bevorderen van inwonerbetrokkenheid.
• Overleggen met agrarisch natuurbeheer in 2025 hebben geleid tot een voorgenomen intensieve samenwerking vanaf Q2 2026. 

Kwaliteit (indicator)

De basis voor de lokale ambitie is het regionale 'Akkoord van Groenlo' en de regionale uitvoeringsagenda. In deze regionale uitvoeringsagenda duurzame energie Achterhoek is een mix aan hernieuwbare energiebronnen opgenomen van wind, zon en biomassa naast een besparingsdoelstelling op elektriciteit en gas.

Kwaliteit (toelichting)

In de Uitvoeringsagenda Programma Energietransitie Oost Gelre 2024-2030 is afgesproken dat de voortgang wordt gemonitord. In juli hebben we deze voortgang besproken en hebben wij uw raad hierover geïnformeerd.
Het beleidsdocument Grote Windmolens is op 8 april 2025 vastgesteld door uw raad. De verordening Lokaal Eigendom is inmiddels vastgesteld door de raad. Oost Gelre conformeert zich aan de (concept-)Rijksnormen voor windmolens. Er is echter nog geen politieke overeenstemming over de inhoud van de nieuwe milieunormen. Het ministerie geeft aan dat met name over de afstandsnorm nog gesprekken worden gevoerd. De afstandsnorm gaat over een minimumafstand tussen windturbines en woningen. 
Er wordt gewerkt aan de RES 2.0. In de RES 2.0 worden de resultaten van de PlanMer (Milieu Effect Rapportage) verwerkt. Dit is belang voor de zoekgebieden. Daarnaast zal het niet-gealloceerde deel van 0,244 TWh gealloceerd worden. De recente ontwikkelingen rond de uitbreiding van het hoogspanningsnet door Tennet en de onduidelijkheid over Rijksnormen voor windmolens kunnen vertragend werken voor de voortgang.

Kwaliteit (indicator)

Met maatregelen op het gebied van klimaatadaptatie waarborgen we de veiligheid en gezondheid van onze inwoners. Met deze ingrepen in onze fysieke leefomgeving beperken we de gevolgen van wateroverlast, droogte en hittestress. Voor het landelijk gebied hanteren we ons landschappelijk raamwerk met verschillende landschapstypen als vertrekpunt voor toekomstige ontwikkelingen. Samen met onze buurgemeenten in de Achterhoek bepalen we wat Bodem en Water Sturend betekent voor onze ruimtelijke ontwikkelingen.

Kwaliteit (toelichting)

In projecten is aandacht voor klimaatadaptatie. Binnen de Samenwerking Water Achterhoek+ is de signaleringskaart Water en Bodem Sturend (WBS A+) opgesteld. Deze is voor (nieuwe) stedelijke ontwikkelingen vastgesteld als toe te passen instrument. Daarnaast heeft de Provincie Gelderland de Handreiking Toekomstbestendig Bouwen uitgebracht met aanbevelingen voor een gezonde en veilige leefomgeving. Deze vormt de basis voor ons programma Klimaat dat gereed is om aan het college aan te bieden. in het landelijk gebied speelt met name watergerelateerde klimaatproblematiek en kan de versterking (aanplant bomen, struiken, etc.) van het landschap een bijdrage leveren. Hier is de koppeling gemaakt met het Plan Wielewaal.

Kwaliteit (indicator)

We onderzoeken per gebouw wat de mogelijkheden zijn  om panden te verduurzamen.  Dit nemen we mee in de planning groot onderhoud. Om te besparen op het energiebeheer voeren we maandelijkse controles uit op de verbruiken.   Voor een aantal gebouwen maken we gebruik van restwarmte van de BIR, afhankelijk van de ontwikkeling van de BIR breiden de verduurzamingsmaatregelen uit.

Kwaliteit (toelichting)

Het gemeentelijk vastgoed wordt in de komende jaren verder verduurzaamd. Verduurzaming wordt onderdeel van het MJOP (DMJOP). Door corona en stijgende prijzen in de bouw zijn de werkzaamheden uitgesteld, maar nu het moment is aangebroken om de verduurzamingsmaatregelen, naast de meerjarig onderhoudsplanning uit te voeren en wordt een 5-tal gebouwen ter goedkeuring aan de raad in februari 2026 voorgesteld.

De revitalisering van het stadhuis is gestart. Bij de crisiswoningen die de gemeente heeft aangekocht zijn zonnepanelen geplaatst. Ook zijn er verduurzamingsmaatregelen uitgevoerd bij de woning van het zwembad.  Bij het uitvoeren van het planmatige onderhoud dat gepland staat nemen we de verduurzamingsmaatregelen mee.

Kwaliteit (indicator)

We kijken of we maatregelen kunnen nemen om de fysieke leefomgeving zo in te richten dat deze bijdraagt aan een gezonde en veilige leefomgeving. We maken onze inwoners bewust van een gezonde leefstijl door een preventief aanbod. 

Kwaliteit (toelichting)

De afgelopen jaren zijn al diverse speelplekken omgevormd naar plekken waar inwoners kunnen bewegen, ontmoeten en spelen in de openbare ruimte. Hiermee liepen we vooruit op en geven invulling aan de visie Bewegen Ontmoeten Spelen in de openbare ruimte (BOS). Inmiddels zijn in 2025 negen subsidieverzoeken gehonoreerd. Verder verwijzen we hier naar programma 2; Welzijn, thema 1 Gezonde Leefstijl.

Kwaliteit (indicator)

Bij herontwikkeling van een locatie binnen de bebouwde kom behouden we het waardevolle groene en dorpse karakter van een kern.  We willen de prachtige groene woon- en leefomgeving behouden. 

Kwaliteit (toelichting)

Zoals eerder beschreven is de ambitie voor het klimaatprogramma vastgesteld. De participatie is gedaan. Het programma Klimaat is gereed om aan het college aan te bieden. Hierin zijn de opgestelde duurzaamheidskaarten geintegreerd. En is een uitvoeringsagenda 2026-2029 opgesteld. Vooruitlopend passen we maatwerk toe in concrete projecten zoals bijvoorbeeld om via het beeldkwaliteitsplan de verplichting op te nemen om een bepaald percentage circulaire bouwmaterialen toe te passen in de gevels van verschillende gebieden op de woningbouwlocatie Flierbos. Ook binnen het project Eefseler Esch heeft circulariteit en klimaatadaptatie een hoofdrol.

Kwaliteit (indicator)

Het aanbod van wonen met zorg sluit aan op de lokale vraag waarbij wij extra aandacht hebben voor: doorstroming van beschermd wonen naar zelfstandig wonen, zorg en huisvesting van ouderen en specifieke zorg.  Daarnaast voeren we onze taakstelling voor vluchtelingen en statushouders zo goed mogelijk uit en we hebben oog voor een goed woon- en werkklimaat voor de tijdelijke internationale medewerker.   

Kwaliteit (toelichting)

In 2024 is een Woonzorgvisie opgesteld en zijn er middelen bestemd voor het uitvoeringsprogramma. Met de Woonvisie is een aanzet gemaakt voor een aantal beleidsuitgangspunten op het gebied van mantelzorg wonen, pre-mantelzorg wonen en werken we aan beleid wonen in tuinen, uitvoering van wonen in de kap, woningsplitsing.

De komst van de Wet versterking regie Volkshuisvesting zorgt voor meer regie op wonen door gemeenten. We zijn gestart met het opstellen van een Volkshuisvestingsprogramma waarmee we die regie kunnen waarmaken. Op basis hiervan voeren we gesprekken met Woningcorporaties in het kader van de prestatieafspraken en met woon-zorg organisaties over behoefte en noodzaak voor wonen met zorg. 

In 2024 hebben we een programma opgesteld voor de huisvesting van migranten. Voor de opvang van Oekraïense vluchtelingen is een opvang locatie aangekocht in Groenlo die inmiddels wordt bemenst door de bewoners van De Rank. De uitvoering van de Spreidingswet heeft tot nu toe nog niet geleid tot een opvang locatie voor asielzoekers in onze gemeente. 

Kwaliteit (indicator)

Met verschillende projecten en opgaven uit het Programma Stad Groenlo geven we samen met inwoners en ondernemers invulling aan het versterken van het centrum van Groenlo waardoor het goed wonen, werken en recreëren is. 'Mensen maken de stad '

Kwaliteit (toelichting)

De verbouw van het stadhuis in Groenlo is in volle gang en naar verwachting in januari 2026 gereed. We geven met de GOV nog een extra invulling aan de  vergroening van de Beltrumsestraat. Met gevelverbetering verfraaien we het straatbeeld. Samen met de GOV en centrummanager kijken we naar de invullingen van leegstaande panden. Daarnaast zijn we met 'Vier het Grolse Goed' hard aan het werk om voor 2027 een mooi jubileumjaar te maken.

Kwaliteit (indicator)

Met Programma Lichtenvoorde (voorheen 'Geef Lichtenvoorde Kleur' geven we invulling aan het versterken van het centrum van Lichtenvoorde.

Kwaliteit (toelichting)

Er is een behoorlijk aantal geveltuinen gerealiseerd, daardoor is het centrum weer een stuk groener geworden. Leerlingen van het Marianum zijn, onder begeleiding van professionele kunstenaar, een uitwerking aan het maken van de inrichting van het activiteitenplein en voor de bibliotheek. Het bestek van het activiteitenplein is nagenoeg gereed, het werk wordt voor het einde van het jaar aanbesteed zodat we komend jaar kunnen starten met de aanleg van het plein. De ontwikkeling rondom het gemeentehuis is ook weer een stap verder: het plan is vastgesteld en de uitvoering er van wordt voorbereid. Doordat uw raad nog geen besluit heeft genomen over de aankoop van de Bonifatiuskerk is er nog geen duidelijkheid over de nieuwe bestemming van de kerk. Een plan voor de herinrichting van het Willem Doppenplein is daarmee ook nog even uitgesteld. Dit wordt begin 2026 weer opgepakt.

Kwaliteit (indicator)

Het streven is het behoud van een basisniveau aan voorzieningen in elke kern: basisschool, ontmoetingsplek en zorgpunt; waarbij het minimum is een toekomstbestendige fysieke ontmoetingsplek en een optimale bereikbaarheid naar de voorzieningen in andere kernen. We assisteren inwoners in de energietransitie bijvoorbeeld met ondersteuning bij het isoleren van woningen (aardgasvrij gereedmaken). Met de DBO's maken we een doorvertaling van de huidige ruimtelijke verkenning voor woningbouw. We brengen potentieel kansrijke locaties voor woningbouw voor de toekomst in beeld. 

Kwaliteit (toelichting)

In 2025 heeft de gemeente samen met Dorpsbelangenorganisaties en (wijk)verenigingen verder gewerkt aan versterken van de leefbaarheid in de kleine en grote kernen. Dit heeft geresulteerd in het sluiten van de Dorpendeals Zieuwent en Lichtenvoorde. We verbinden organisaties en faciliteren inhoudelijk waar nodig is. Ook in Zwolle en Vragender is in 2025 samen met vrijwillige initiatiefnemers (DBO’s, vereningen) gewerkt aan de totstandkoming van een dorpendeal, dit vindt een vervolg in 2026. Doel is het versterken van de sociale cohesie en borging van de leefbaarheid. We stimuleren, steunen en faciliteren deze processen. In het kader van borging van leefbaarheid zijn in Mariënvelde en Zieuwent de totstandkoming van een Dorpsplan ondersteund en gefaciliteerd. Daarnaast is er een bijdrage geleverd aan kleinere initiatieven die de lokale leefbaarheid versterken.

Kwaliteit (indicator)

Vanuit het erfgoedbeleid en het bijbehorende uitvoeringsprogramma geven we invulling aan het versterken van het erfgoed. Erfgoed blijft alleen in stand met een goede functie. We zetten ons in om samen met eigenaren en initiatiefnemers goede invulling te krijgen bij ons erfgoed. 2024 gebruiken we om het beleid (2021 - 2024) te actualiseren. Het tweede kwartaal van 2025 hopen we dit beleid door uw raad te laten vaststellen.

Kwaliteit (toelichting)

De nieuwe erfgoednota is september 2025 aan de gemeenteraad ter vaststelling aangeboden. In deze nota gaan we met dezelfde ambities verder. Ook zetten we de samenwerking tussen Aalten en Winterswijk op het gebied van erfgoed verder voort. In december 2025 hebben de colleges van de drie gemeenten ook het uitvoeringsprogramma 2026-2027 vastgesteld.

Kwaliteit (indicator)

Bij een nieuwbouwproject ligt de focus op een compleet en divers aanbod aan huur- en koopwoningen waarbij wij aandacht hebben voor de betaalbaarheid en voor de doelgroepen starters en senioren.

Kwaliteit (toelichting)

In 2023 zijn we gestart met een programmatische aanpak van onze woningbouwopgave. De kwartiermakersfase is in 2024 afgerond en er is een programmateam Wonen ingericht. De ambitie van Oost Gelre is om in 2035 minimaal 1300 wooneenheden toe te voegen aan de huidige woningvoorraad. Dit is vastgelegd in de RegioDeal.  Van deze woningen was er op 1 januari 2026 een aantal van 485   toegevoegd door nieuwbouw, transformatie en woningsplitsing. Gezien de planvoorraad voor 888 woningen (rijpe en groene projecten/initiatieven), waaronder de vastgestelde omgevingsplannen voor Eefseler Esch, Molenberg, Pastoor van Ars en Raadshuisstraat; de aankoop van Vitelco en WVG Wonen Lichtenvoorde Zuid is het op dit moment de verwachting dat we de afspraken uit de regiodeal gaan halen.

Het beleid omtrent wonen is op orde en we zijn aan de slag met het opstellen van het volkshuisvestingsprogramma. Steeds meer zoeken we de samenwerking op met partners en het bedrijfsleven om te komen tot het juiste aanbod woningen en het realiseren van een versnelling in de hele woning(bouw)keten. 

We zien ook risico's. Er zijn veel externe factoren die nu en in de toekomst een grote rol spelen bij het ontwikkelen van woningen. Denk aan stikstof, netcongestie, drinkwater, nutsbedrijven, klimaatadaptatie, verduurzaming en oplopende kosten door onder andere grondstoffen en arbeidsmarktkrapte. De publieke opinie over locatiekeuzes voor woningbouw (NIMBY) en bijzondere doelgroepen vragen participatietrajecten, tijd en aandacht. 

Kwaliteit (indicator)

Toekomstbestendig zijn betekent continu leren en bewegen. Het betrekken van ondernemers en inwoners is onmisbaar voor een toekomstbestendige leefomgeving. Als lokale overheid streven wij ernaar het goede voorbeeld te geven en (agrarische) ondernemers te faciliteren en inspireren om zich continu te blijven ontwikkelen. Dit betekent ook nieuwe vormen van agrarische bedrijvigheid en ruimte voor nieuwe vormen van duurzaam ondernemen. Hiermee willen we de economische positie van het buitengebied versterken. 

Kwaliteit (toelichting)

Een eerste stap is gezet door het maken van een evaluatie van het VAB-beleid. Hieruit kunnen zaken worden gehaald voor opstellen van nieuw beleid. Verwachting is dat eerste helft 2026 nieuw functieveranderingsbeleid wordt voorgelegd aan de raad.

Kwaliteit (indicator)

Uit het rapport “Het watersysteem in balans. Een verkenning toekomstperspectief Achterhoek en Liemers”  blijkt dat we de nodige maatregelen moeten treffen. Daar is draagvlak voor. Op het moment dat dat aangepakt wordt zou het goed zijn om dat te combineren met maatregelen die ook goed zijn om wateroverlast tegen te gaan, om biodiversiteit te verbeteren en om landschap te versterken.

Kwaliteit (toelichting)

Samen met agrariërs in ons landelijk gebied worden door het waterschap al maatregelen genomen in de vorm van elke druppel de grond in (EDDGI). Door de Watersamenwerking Achterhoek+ hebben de Achterhoek en de Liemers een programmaplan opgesteld met een aantal kernprojecten, sleutelprojecten en wensen om de aanpak van droogte en weersextremen te versnellen. De samenwerkende partijen zetten in op een meerjaren financiering met provincie en rijk om tot 2050  1 miljard bij elkaar te krijgen voor dit doel. 

Kwaliteit (indicator)

Om een bijdrage te kunnen leveren aan de maatschappelijke opgaven is het belangrijk om agrotoerisme te zien en te ontwikkelen als onderdeel van een integrale aanpak van het landelijk gebied. Dit zodat agrotoerisme kan bijdragen aan de beleving en waardering van het landelijk gebied, het verkorten van de voedselketen en een vitale agrarische sector.

Kwaliteit (toelichting)

Wij staan open voor nieuwe initiatieven en denken waar mogelijk positief mee.

Ten aanzien van minicampings is de periode waarin gekampeerd kan worden verlengd en is het aantal staanplaatsen vergroot van 25 naar 30.

Kwaliteit (indicator)

Uit onderzoek dat in het kader van de omgevingsvisie is uitgevoerd blijkt dat veel waardering is voor ons landschap. Waar mogelijk versterken we deze in combinatie met maatregelen die wij of andere overheden nemen in het kader van gebiedsprocessen. 

Kwaliteit (toelichting)

In de uitvoeringsagenda Leefbaar en vitaal landelijk gebied staat aangegeven hoe wij de opgaven ten aanzien landschap en natuur verder worden opgepakt. In 2026 gaan we naar een actualisering van de uitvoeringsagenda.

Kwaliteit (indicator)

Het landschap vormt een thuis voor de inwoners van Oost Gelre en een rijk decor voor bezoekers. Het is een warme jas en een bron van beleving en ontdekking. We zullen ontwikkelingen afwijzen die landschappelijke kwaliteit aantasten en bevorderen als deze van toegevoegde waarde zijn. Voor ontwikkelingen van bestaande functies hanteren we het principe van 'voor wat hoort wat'. Dat betekent ook dat ruimtelijke ontwikkelingen in het buitengebied worden afgestemd op de draagkracht van het landschap. De kernkwaliteiten van het cultuurlandschap zijn het uitgangspunt voor herstel en versterking. 

Kwaliteit (toelichting)

Bij bouwplannen vragen wij om erfaanpassing en soms ook om landschappelijke inpassing. In de opgestelde uitvoeringsagenda leefaar en vitaal landelijk gebied staat ook genoemd hoe wij het landschap aantrekkelijker gaan maken.

Kwaliteit (indicator)

Om te weten wat er leeft gaan wij het gesprek aan met onze agrarisch ondernemers in het buitengebied. Door onder andere het inzetten van een agrarisch contactpersoon, een ervencoach en door het houden van interviews weten we wat er leeft en wat de behoefte is. Onze site biedt op een toegankelijke wijze de juiste informatie over VAB-beleid, subsidies en andere info die belangrijk wordt gevonden.

Kwaliteit (toelichting)

Waar de actualiteit erom vraagt springen wij in op mogelijke vragen. Begin 2025 hebben wij in Vragender een bijeenkomst gehouden in het kader van een mogelijke zonering om het Korenburgerveen. Ook is een tweede nieuwsbrief verzonden.

Onze accounthouder agrarische heeft in 2025 gesprekken gevoerd met een groot deel van de agrariers in Vragender, Harreveld en Marienvelde.

Kwaliteit (indicator)

De belangrijkste kernkwaliteit van ons landschap zijn de coulissen (groen blauwe dooradering).  De afwisselende landschappen, met houtsingels omzoomde percelen, groene boerenerven, zandwegen met struwelen, beken, bosjes en laanbeplantingen worden bijzonder gewaardeerd. Dit landschappelijk mozaiek  is kwetsbaar en verdient structureel beheer. We zetten ons in voor een marktconforme vergoeding voor grondeigenaren voor instandhouding, beheer en versterking van de coulissen. 
Het 'voor wat hoort wat' principe bij planologische medewerking voor ruimtelijke ontwikkelingen wordt ingezet om de groenblauwe dooradering te versterken. Met het waterschap maken we afspraken om het fijnmazig net van watergangen natuurvriendelijker in te richten en te beheren.

Kwaliteit (toelichting)

Voor een goede groen blauwe dooradering-regeling is financiering vanuit provincie of rijk noodzakelijk. Het rijk had hier ooit 500 miljoen voor beschikbaar gesteld, maar hier blijft in praktijk niet veel van over. In Oost Gelre zijn wij nog in de omgeving Lievelde bezig. Dit met geld/subsidie van de provincie.

Kwaliteit (indicator)

Wij hebben nu een vrij strikt beleid ten aanzien van vrijkomende agrarische bebouwing. Wij zullen deze evalueren en waar nodig aanpassen aan behoefte. 

Kwaliteit (toelichting)

De evaluatie heeft plaatsgevonden. In de eerste helft van 2026 wordt nieuw functieveranderingsbeleid voorgelegd aan de raad.

Kwaliteit (indicator)